Samorządy ruszają z miliardem złotych na bezpieczeństwo. Schrony, agregaty, magazyny energii trafiają do gmin

Ostatnie tygodnie na wydatkowanie miliardów. Gminy przyspieszają inwestycje w bezpieczeństwo

Po latach cięć i przesuwania zadań władze dużych miast zamierzają w przyszłym roku więcej wydać na inwestycje, coraz rzadziej będą to pojedyncze projekty, a częściej całe pakiety działań rozpisane na transport, edukację, kulturę, czy bezpieczeństwo. Jednak w sierpniu 2026 roku cykl finansowania jednego z największych programów infrastrukturalnych w regionach dobiega końca. W tym roku pieniądze przyznane na ochronę ludności i obronę cywilną muszą zostać wykorzystane w tym samym roku kalendarzowym, co stanowi wyzwanie dla niektórych gmin i wymaga przyspieszonej realizacji projektów.

Pieniądze w wyścigu z czasem. Co kupują gminy i powiaty?

W ramach programu „Ochrona Ludności i Obrona Cywilna" na lata 2025-2026, samorząd planuje wydatkowanie ponad 4,6 miliarda złotych przeznaczonych dla wszystkich samorządów w Polsce. Skala inwestycji jest rzeczywiście imponująca, co widać w konkretnych projektach realizowanych w poszczególnych województwach. W budżetach miast wyraźnie uwzględniono wydatki związane z Programem Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, obszar ten wcześniej często tylko wspomagany środkami bieżącymi, w wielu gminach staje się integralną częścią planowania inwestycyjnego.

Praktyka pokazuje, co realnie kupują polskie samorządy. Wydatkami są: schrony modułowe i kontenery ochronne, generatory prądu i systemy awaryjnego zasilania, zestawy filtrów i pomp do zapewnienia dostępu do wody pitnej, radiotelefony i systemy komunikacji satelitarnej. W Wielkopolsce problem jest szczególnie ostry. Ponad 410 mln zł trafi do Wielkopolski na realizację w 2025 roku zadań z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026.

Lublin i Gdańsk przodują. Konkretne inwestycje w regionach

Lublin w 2026 r. otrzyma 29 mln zł wsparcia z budżetu państwa, które zostaną przeznaczone „m.in. na modernizację obiektów ochronnych, budowę magazynów i garaży z instalacjami fotowoltaicznymi i zewnętrznym bankiem energii". To pokazuje trend, w którym bezpieczeństwo splata się z transformacją energetyczną.

Podobnie dzieje się nad Bałtykiem. W ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej Gdańsk planuje w 2026 r. wydatki inwestycyjne na łączną kwotę ponad 6 mln zł, w tym ze środków własnych 1,5 mln zł. To jednak dopiero początek - gminy przyspieszczają prace, by nie stracić pieniędzy do 31 sierpnia.

Problem: przepisy zaostrzane, termin nieugiąty

Rozporządzenie z kwietnia 2026 r. precyzuje tryb składania wniosków o nadanie przydziałów mobilizacyjnych, zasady prowadzenia Ewidencji Obrony Cywilnej, wójt stał się formalnym wnioskodawcą w procedurze przydziałów mobilizacyjnych. To oznacza, że warunkami stały się bardziej ścisłe, a część gmin nie poradziła sobie z procedurami w wyznaczonym terminie.

Eksperci wskazują na błędy systemu. "Zastosowanie mechanizmu wydatków niewygasających w odniesieniu do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej jest rozwiązaniem legalnym i uzasadnionym, jednak taki mechanizm powinien zostać wdrożony znacznie wcześniej, a najlepiej nie byłby w ogóle potrzebny, gdyby program został odpowiednio wcześniej zaplanowany i uruchomiony" - komentuje to źródło blisko samorządów.

Przyszłość: od sierpnia zmiany w zasadach zabudowy

Zanim wymusi się na gminach zmianę procedur prawnych, czeka ich ostateczny termin na wydatkowanie miliardów złotych. Po 1 września 2026 r. do czasu uchwalenia planu ogólnego gminy, inwestycje będą mogły być realizowane wyłącznie w oparciu o decyzje, które zostały wydane wcześniej i nie utraciły mocy lub o obowiązujące plany miejscowe. To oznacza, że sierpniowy termin wciąż nie jest ostateczny dla wszystkich zadań, ale dla sfinansowania w tym cyklu programu już ostateczny jest.

Samorządy przyspieszają. Władze gmin dostały jasny sygnał, że państwo chce je wyposażyć w narzędzia do radzenia sobie w kryzysach, ale tylko jeśli zdążą. Na koniec август roku czeka nas seria finalizacji projektów, które mogą zmienić obraz lokalnego bezpieczeństwa w Polsce na lata.