Miał być boom inwestycji. Samorządy walczą z deficytami

Rekordowe pieniądze, ale problem z deficytem

Jednostki samorządu terytorialnego zamierzają przeznaczyć na wydatki majątkowe ponad 112 miliardów złotych, a plany na 2026 rok są średnio o 15 procent wyższe niż na rok ubiegły. To ma być rok przełomowy dla polskich miast. Tyle że za okazałymi inwestycjami ukrywa się trudna rzeczywistość finansowa.

Rok 2026 ma być dla samorządów czasem rekordowych inwestycji, ale również wyraźnego pogorszenia wyniku finansowego. Города grożą głębokie deficyty mimo napływu pieniędzy. Problem nie leży w inwestycjach, a w rosnących wydatkach bieżących, które miasta nie potrafią hamować.

Transport, edukacja i infrastruktura. Priorytety są jasne

Planowane w samorządach w 2026 roku inwestycje są skoncentrowane wokół kluczowych obszarów rozwoju miejskiego: transportu publicznego, infrastruktury drogowej, edukacji, kultury, infrastruktury społecznej oraz inwestycji sportowych.

Kraków stawia na linię tramwajową i infrastrukturę rowerową. Do najważniejszych inwestycji Krakowa należą budowa czwartego etapu linii tramwajowej KST, oddanie nowych żłobków w różnych częściach miasta oraz rozwój infrastruktury rowerowej i pieszo-rowerowej, a miasto kontynuuje także prace przygotowawcze pod metro, rozbudowę szkół, budowę krytej pływalni.

W Białymstoku największą pozycję w strukturze wydatków stanowić będzie edukacja, blisko 35 procent, na drugim miejscu znajdzie się transport i łączność, 19 procent, na trzecim, gospodarka komunalna i ochrona środowiska, 11 procent. Podobny rozkład wydatków widać w pozostałych dużych miastach.

Fundusze unijne ratują budżety, ale to tymczasowe wsparcie

Dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy i funduszy unijnych budżety inwestycyjne zwiększyły się w niektórych miastach nawet o kilkadziesiąt procent. Duża część tych przedsięwzięć będzie finansowana ze środków KPO, jednak ich realizacja przełoży się jednocześnie na wzrost deficytu i zadłużenia.

Warszawa zaplanowała na 2026 rok 3 955 milionów złotych na wydatki inwestycyjne, w tym 1 456 milionów złotych na inwestycje dzielnicowe. To część budżetu sięgającego około 32,2 miliardów złotych w wydatkach. Ale pieniądze z unii szybko się kończą, a problemy z finansowaniem bieżących operacji się nasiliają.

Edukacja i transport kuszą, ale wysyp wynagrodzeń perturbuje plany

Największe nakłady Łódź przewidziała na oświatę, 2,8 miliarda złotych, na transport, 1,8 miliarda złotych, oraz na politykę społeczną i zdrowie, 780 milionów złotych. Problem leży jednak w tym, że zapewnienie finansowania oświaty jest wciąż dla samorządów największą bolączką przy konstruowaniu budżetów.

Miasta borykają się z rosnącymi kosztami wynagrodzeń nauczycieli i pracowników sektora publicznego. Podczas gdy budżety inwestycyjne rosną dzięki funduszom unijnym, wydatki bieżące na kadrę przytłaczają lokalne finanse. Od tego roku oświata, w ujęciu modelowym, jest finansowana z budżetu samorządu, a koszty utrzymania placówek i wynagrodzeń nauczycieli cały czas rosną.

Specjalne projekty: od Rzeszowa do Bielska-Białej

Niektóre miasta realizują projekty o ponadlokalnym znaczeniu. W projekcie budżetu Rzeszowa na 2026 rok na budowę Podkarpackiego Centrum Lekkiej Atletyki zapisano 121 683 057 złotych, co obrazuje skalę obciążenia miejskich finansów przy jednej z największych inwestycji sportowych w historii miasta. Inwestycja jest już zaawansowana, wykonawca zrealizował ponad połowę prac, a oddanie obiektu do użytku planowane jest na jesień 2026 roku.

Osiedle budynków komunalnych w Bielsku-Białej, to największy projekt mieszkaniowy w historii miasta realizowany bezpośrednio przez samorząd, w ramach inwestycji powstało sześć budynków wielorodzinnych obejmujących 205 mieszkań komunalnych, w tym lokale dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz mieszkania o zróżnicowanym metrażu.

Drogi i połączenia komunikacyjne zmienią oblicze miast

W mniejszych miastach inwestycje skupiają się na infrastrukturze drogowej. W projekcie budżetu Piaseczna na 2026 rok znalazło się 67 inwestycji drogowych, wśród nich duże inwestycje dotyczące budowy nowych połączeń drogowych, m.in. ul. Bobrowieckiej łączącej Bobrowiec z rondem w Woli Gołkowskiej, na którą zaplanowano w przyszłym roku ponad 22 miliony złotych, połączenia ulic Żeromskiego, Mazurskiej aż do Przesmyckiego, wraz z budową ronda na skrzyżowaniu z ul. Chyliczkowską i pętli autobusowej przy nowym basenie, na co w przyszłym roku samorząd wyda 22,5 miliona złotych.

Mniejsze miasta liczą na to, że połączenia drogowe przyciągną nowe inwestycje i poprawią dostęp do centrów metropolitalnych. Dla mieszkańców oznacza to lata rozbudowy i okresowych utrudnień w ruchu.

Nowe przepisy o transporcie publicznym to wyzwanie dla miast

9 czerwca 2026 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, reforma ma fundamentalnie zmienić sposób organizacji publicznego transportu zbiorowego w Polsce i wprowadzić minimalny poziom usług transportowych w całym kraju, głównym celem projektu jest przeciwdziałanie wykluczeniu transportowemu, szczególnie na obszarach wiejskich.

To oznacza, że samorządy będą musiały finansować połączenia do wiosek i małych miasteczek, nawet jeśli są stratne. Polska zmierza w kierunku całościowego systemu publicznego transportu, ale to będzie kosztować samorządy znacznie więcej.

Przez cały 2026 rok obserwujemy tym samym paradoks polskiej polityki samorządowej: miasta mają pieniądze na wielkie projekty, ale brakuje im funduszy na codzienną egzystencję. To deficyty będą rzeczywistym scenariuszem dla wielu samorządów w najbliższych latach.