Szkoły na grzywie zmian. Jakie reformy czekają gminy od września?

Od 1 września 2026 roku polskie szkoły i przedszkola wchodzą w nowy etap programu Reforma26 „Kompas Jutra", który przyniesie zmiany, jakich polska oświata nie widziała od lat. To nie lada wyzwanie dla samorządów, które odpowiadają za funkcjonowanie placówek edukacyjnych. Dyrektorzy, nauczyciele i rodzice muszą przygotować się na szereg zmian organizacyjnych i programowych.

Telefony zakazane, edukacja zdrowotna obowiązkowa

Od 1 września 2026 r. szkoły czekają duże zmiany, w tym zakaz telefonów, obowiązkowa edukacja zdrowotna i nowa podstawa programowa oraz zaostrzone kryteria oceny zachowania. To najbardziej widoczne dla rodziców przemiany, które zmienią codzienną rutynę tysięcy polskich rodzin.

Resort edukacji przygotował szereg zmian: ustawowy zakaz telefonów w przedszkolach i szkołach podstawowych, obowiązkową edukację zdrowotną oraz nowy, rozszerzony katalog kryteriów oceny zachowania. Zmiana w przepisach to nie tylko przesłanie dla uczniów, ale również test dla infrastruktury każdej placówki, szczególnie tam, gdzie dotychczas dostęp do technologii był integralną częścią lekcji.

Od 1 września 2026 roku edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym, w szkole podstawowej realizowana w klasach IV-VIII, natomiast w liceum ogólnokształcącym, technikum i branżowej szkole I stopnia w dwóch klasach wybranych przez dyrektora szkoły. Obowiązkowa edukacja zdrowotna obejmie m.in. zagadnienia związane ze zdrowiem fizycznym, psychicznym i społecznym, odżywianiem, profilaktyką uzależnień, higieną cyfrową, bezpieczeństwem oraz pierwszą pomocą.

Nowe podstawy programowe w klasach I i IV

Od 1 września 2026 r. nowe podstawy programowe zaczną obowiązywać w klasach 1 oraz 4 szkoły podstawowej, stanowiąc początek wdrażania zmian rozłożonych na kolejne lata. Oznacza to, że w pojedynczej szkole równocześnie będą obowiązywać dwa różne porządki programowe, co wymaga od dyrekcji i nauczycieli szczególnego zaangażowania.

Nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać 1 września 2026 r. we wszystkich przedszkolach oraz w klasach I i IV szkół podstawowych, a w następnych latach reforma będzie obejmować kolejne roczniki, podczas gdy pozostałe klasy będą nadal pracować według dotychczasowych podstaw programowych. Dla nauczycieli to oznacza konieczność godzenia ze sobą dwóch całkowicie różnych systemów nauczania w ramach jednej szkoły.

Reforma kładzie nacisk na bardziej praktyczne uczenie się, kompetencje kluczowe i dobrostan, wskazując na nowe przedmioty, spójną i przejrzystą podstawę programową, więcej zajęć praktycznych i projektowych oraz zmiany w ocenianiu z większym naciskiem na informację zwrotną.

Inwestycje w pracownie i elastyczność dyrektorów

Praktyczne podejście wymaga wsparcia finansowego. Rząd uruchomił program „Pracownie Kompas Jutra", na który w latach 2026,2029 przeznaczono 200 mln zł na pracownie przyrodnicze i sale do zajęć praktyczno-technicznych. Dla wielu gmin będzie to szansa na modernizację bazy dydaktycznej, choć nie wszystkie jednostki mogą liczyć na równe wsparcie.

Docelowo liczba godzin pozostających w dyspozycji dyrektora wzrośnie w klasach IV,VIII z czterech do sześciu, które będzie można przeznaczyć między innymi na rozwijanie kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych. To powiększenie autonomii dyrektorów ma ułatwić dostosowanie nauczania do lokalnych potrzeb każdej szkoły i jej społeczności.

Przedszkola czekają zmiana w podejściu do technologii

W przedszkolach ograniczone ma zostać korzystanie z urządzeń ekranowych, przy czym nauczyciel będzie mógł sięgać po nie w celach dydaktycznych, ale pierwszeństwo otrzymają bezpośrednie doświadczenia, ruch, współpraca i higiena cyfrowa. To powrót do bardziej tradycyjnych metod pracy z najmłodszymi dziećmi.

Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiada również większy nacisk na praktyczne działania rozwijające samodzielność dziecka, komunikację oraz poczucie sprawczości. Zmiana ta wynika z obserwacji przedszkolnych praktyk i badań nad wczesnodziecięcym rozwojem.

Wyzwania dla najmniejszych gmin

Reforma nie przyjdzie bez problemów. Reformie towarzyszą niezmienne od lat problemy: ponad 20 tys. wakatów i brak podwyżek. To oznacza, że wiele samorządów będzie musiało wdrażać nowy system bądź w niepełnych składach, bądź przy ogromnym obciążeniu pracą nauczycieli.

Najmniejsze gminy mogą mieć szczególnie trudne doświadczenie z powodu skali logistycznej. Jednak według ekspertów, reforma jest niezbędna, jeśli polska szkoła ma stać się bardziej praktyczna i odpowiadająca wyzwaniom współczesnego świata. Samorządy wkraczają teraz w okres, w którym muszą być nie tylko administratorami, ale i rzecznikami zmian edukacyjnych wobec swoich lokalnych społeczności.